FK-5-1-12 (Novec 1230) Gazlı Yangın Söndürme Sistemi

Nedir?

FK-5-1-12, en çok 3M™ Novec™ 1230 ticari adıyla bilinen, florlu keton (C6F12O) esaslı bir temiz söndürme ajanıdır. A, B ve C sınıfı yangınlarda kullanılan bu ajan, kimyasal ve fiziksel etkiyle yangının ısı transferini keserek söndürme sağlar. Sistem; basınçlı FK-5-1-12 dolu silindirler, boru şebekesi, nozullar, kontrol paneli ve algılama üniteleriyle birlikte, korunan hacme özgü mühendislik hesabıyla projelendirilir. FK-5-1-12, Halon 1301’in yerini alan toplam kaplama gazlarından biridir; yönetmeliğin Halon alternatifi gazlar için öngördüğü şartlar Yangın Yönetmeliğinde gazlı söndürme rehberinde özetlenmiştir.

FK-5-1-12’yi FM-200’den ayıran en belirgin özellik küresel ısınma potansiyelidir: GWP değeri 1 olup atmosferik ömrü yaklaşık 5 gündür. Bu, kimyasal temiz gazlar arasındaki en düşük GWP değeridir; doğal gazlardan oluşan inert gazların GWP’si ise sıfırdır. Tasarım konsantrasyonu NOAEL değerinin (%10) altında hesaplandığından insan bulunabilen hacimlerde de kullanılabilir; bu durumda da deşarj öncesi alarm ve tahliye prosedürü uygulanır.

Nasıl Çalışır?

Algılama üniteleri yangını tespit ettiğinde kontrol paneli boşaltma valfini tetikler; silindirde azotla basınçlandırılmış sıvı FK-5-1-12, boru şebekesi üzerinden nozullara iletilir ve 10 saniyeden kısa bir sürede buharlaşarak hacme yayılır. Ajan, ağırlıklı olarak ısı çekerek yangını söndürür. Sistem basıncı (ISO 14520-5:2024’e göre 25; 34,5; 42 veya 50 bar) ve çalışma sıcaklığı aralığı, kullanılan sistemin onay dokümanlarından alınır.

Diğer temiz ajanlarda olduğu gibi, FK-5-1-12’nin etkinliği de boşalma sonrası hold time boyunca tasarım konsantrasyonunun korunmasına bağlıdır. Bu nedenle korunan hacmin sızdırmazlık düzeyi kapı-fan testiyle doğrulanır; ayrıca boru şebekesi ve nozul seçimi, hacim genelinde eşit dağılım sağlayacak şekilde hesaplanır.

Nerede Kullanılır?

FK-5-1-12, insan bulunan veya çevresel etkinin proje kriterleri arasında öncelikli olduğu hacimlerde tercih edilir: veri merkezleri ve sunucu odaları, müze ve arşiv depoları, hastane ve otel gibi konaklama tesislerinin kritik altyapı alanları, ofis binalarının teknik odaları ile alışveriş ve yaşam merkezlerinin elektrik/telekom hacimleri başlıca uygulama alanlarıdır.

Düşük GWP değeri, özellikle sürdürülebilirlik hedefleri veya çevresel raporlama yükümlülükleri bulunan kurumsal projelerde FK-5-1-12’yi öne çıkaran bir faktördür.

Güvenlik

ABD Çevre Koruma Ajansı’nın (EPA) SNAP değerlendirmesinde FK-5-1-12 için olumsuz etki gözlenmeyen en yüksek konsantrasyon (NOAEL) hacimce %10 olarak verilmiştir. İnsan bulunabilen hacimlerde tasarım konsantrasyonu bu değerin altında kalacak şekilde hesaplanır. Buna karşın her temiz ajan sisteminde olduğu gibi, deşarjdan önce sesli ve görsel alarm verilir, tanımlı gecikme süresi içinde alan boşaltılır ve gereksiz maruziyetten kaçınılır. Ajan yangın sırasında yüksek sıcaklıkla temas ettiğinde bozunma ürünleri oluşabileceğinden, deşarjdan sonra alan havalandırılmadan ve yetkili kişinin onayı olmadan içeri girilmemelidir.

Sistemin uzun vadeli güvenilirliği; doğru boru şebekesi tasarımına, periyodik hidrostatik teste ve düzenli oda bütünlüğü kontrollerine bağlıdır. Devreye alma sonrası periyodik bakım planı, hem söndürme performansının hem de çevresel avantajların proje ömrü boyunca korunmasını sağlar.

Tedarik Durumu

3M, Aralık 2022’de PFAS üretiminden 2025 sonuna kadar çekileceğini duyurmuş ve Novec™ ürün ailesinin üretimini bu kapsamda sonlandırmıştır. “Novec 1230” bir ticari markadır; ajanın kimyasal adı FK-5-1-12’dir ve farklı üreticiler tarafından da üretilmektedir. Yeni projelerde ve mevcut sistemlerin yeniden dolumunda, sistemin hangi ajan ve üreticiyle onaylı (listed/approved) olduğu sistem üreticisinin dokümantasyonundan doğrulanmalıdır.

AB PFAS Düzenlemesi

FK-5-1-12, Avrupa Kimyasallar Ajansı’na (ECHA) Ocak 2023’te sunulan evrensel PFAS kısıtlama önerisinin kapsamındaki maddeler arasındadır; aynı öneri HFC-227ea’yı (FM-200) da kapsar. Sektör derneği Eurofeu’nun Temmuz 2024 tarihli değerlendirmesine göre öneride temiz söndürücü gazlar için, yürürlüğe girişten sonra 18 aylık geçiş ve 12 yıllık muafiyet süresi öngörülmektedir. Eurofeu ayrıca bir ECHA toplantısında, mevcut sistemlerin kullanımını ve yeniden dolumunu kısıtlama niyetinin şimdilik bulunmadığının teyit edildiğini aktarmaktadır. Öneri henüz komite değerlendirme aşamasındadır ve yürürlükte bir yasak yoktur. Türkiye’deki projelerde de uzun ömürlü bir sistem planlanırken bu sürecin takip edilmesini öneriyoruz.

Bu sistem, GYS'nin projelendirip kurduğu gazlı yangın söndürme sistemleri arasında yer alır. Diğer söndürücü gazlarla karşılaştırmayı, uygulama alanlarını ve proje sürecini ana sayfamızda bulabilirsiniz.