FM-200 (HFC-227ea) Gazlı Yangın Söndürme Sistemi

Nedir?

FM-200 (FM200 olarak da yazılır), ticari adıyla bilinen HFC-227ea (heptafloropropan) esaslı, renksiz, kokusuz ve elektriksel olarak iletken olmayan bir temiz söndürme ajanıdır. A, B ve C sınıfı yangınlarda kullanılan bir toplam kaplama ajanıdır; yangını ağırlıklı olarak buharlaşırken ortamdan ısı çekerek, ek olarak alev bölgesindeki zincir reaksiyonuna kimyasal olarak müdahale ederek söndürür. Sistem; basınçlı FM-200 dolu silindirler, boru şebekesi, nozullar, kontrol paneli ve algılama üniteleriyle birlikte, korunan hacme özel olarak mühendislik hesabıyla tasarlanır. FM-200, ozon tabakasına zarar verdiği için üretimi durdurulan Halon 1301’in yerini alan gazlardandır; yönetmelikteki “Halon alternatifi gaz” şartları için Yangın Yönetmeliğinde gazlı söndürme rehberimize bakabilirsiniz.

FM-200’ün en belirgin özelliği, tasarım konsantrasyonunun insan güvenliği sınırının (NOAEL: hacimce %9) altında hesaplanabilmesidir; bu nedenle veri merkezleri, ofisler ve müze gibi sürekli veya aralıklı insan bulunan alanlarda köklü bir ajan olmuştur. Bu, deşarj sırasında alanın boşaltılmasına gerek olmadığı anlamına gelmez; alarm ve tahliye prosedürü her projede uygulanır. Sistem TS EN 15004, ISO 14520 ve NFPA 2001 gibi uluslararası gazlı söndürme standartlarına göre tasarlanır; bileşenler UL, FM ve LPCB gibi bağımsız kuruluşlarca test edilip onaylanır.

Nasıl Çalışır?

Algılama ünitelerinden gelen sinyal kontrol paneli tarafından değerlendirildiğinde, ilgili bölgenin boşaltma valfi tetiklenir ve silindirde azotla basınçlandırılmış (sisteme göre genellikle 25 veya 42 bar) sıvı FM-200, boru şebekesi üzerinden nozullara iletilir. Ajan, nozullardan buharlaşarak 10 saniyeden kısa bir sürede hacme yayılır ve tasarım konsantrasyonuna ulaşarak yangının sürmesini engeller. Çalışma sıcaklığı aralığı, kullanılan sistemin onay dokümanlarından alınır.

FM-200’ün etkinliği, hesaplanan tasarım konsantrasyonunun boşalmadan sonra yeterli hold time (bekleme süresi) boyunca korunmasına bağlıdır. Bu nedenle korunan hacmin sızdırmazlık düzeyi, kapı-fan testiyle (room integrity testing) doğrulanır; yetersiz sızdırmazlık, konsantrasyonun erken düşmesine ve yeniden alevlenme riskine yol açabilir.

Nerede Kullanılır?

FM-200, insan bulunan veya hassas elektronik ekipman barındıran hacimlerde yaygın olarak tercih edilir: veri merkezleri ve sunucu odaları, müze ve arşiv depoları, ofis binalarındaki teknik odalar, hastane ve otel gibi konaklama tesislerinin elektrik/telekom odaları ile alışveriş ve yaşam merkezlerinin kritik altyapı alanları başlıca uygulama örnekleridir.

Ajanın kalıntı bırakmaması ve elektronik ekipmana zarar vermemesi, özellikle kesintisiz çalışması gereken sistemlerin bulunduğu hacimlerde tercih edilme sebebidir.

Güvenlik

ABD Çevre Koruma Ajansı’nın (EPA) SNAP değerlendirmesinde HFC-227ea için olumsuz etki gözlenmeyen en yüksek konsantrasyon (NOAEL) hacimce %9, olumsuz etkinin gözlendiği en düşük konsantrasyon (LOAEL) %10,5 olarak verilmiştir. İnsan bulunabilen hacimlerde tasarım konsantrasyonu bu sınırların altında kalacak şekilde hesaplanır. Buna karşın sistem, alandaki kişilerin deşarjdan önce çıkmasını esas alır: kontrol paneli önce sesli ve görsel alarm verir, tanımlı gecikme süresi boyunca personel tahliye edilir ve gereksiz maruziyetten kaçınılır. Ajan yangın sırasında yüksek sıcaklıkla temas ettiğinde bozunma ürünleri oluşabileceğinden, deşarjdan sonra alan havalandırılmadan ve yetkili kişinin onayı olmadan içeri girilmemelidir.

Bir HFC bileşiği olan FM-200’ün küresel ısınma potansiyeli, FK-5-1-12 gibi yeni nesil ajanlara kıyasla daha yüksektir; çevresel öncelikleri belirleyici olan projelerde bu husus ajan seçiminde değerlendirilmelidir.

Sistemin güvenli ve etkin çalışması, doğru boru şebekesi tasarımına, düzenli basınç kontrolüne ve periyodik oda bütünlüğü testlerine bağlıdır. Bu nedenle kurulum sonrası devreye alma ve periyodik bakım süreçleri, sistemin ömür boyu güvenilirliği açısından proje kapsamının ayrılmaz bir parçası olarak planlanmalıdır.

Mevzuat Durumu

Türkiye’de florlu sera gazı içeren yangından korunma ekipmanı, 15 Ekim 2024 tarihli ve 32693 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik kapsamındadır. Yönetmeliğin piyasaya arz sınırlamaları listesinde (EK-3) yangından korunma ekipmanı için yer alan yasak, perflorokarbon veya triflorometan (HFC-23) içeren ekipmanla sınırlıdır; HFC-227ea bu listede yer almaz. Bununla birlikte, bu sistemlerin kurulum, bakım ve servisini üçüncü kişilere yapan tüzel kişilerin TS 13905 kapsamında TSE Hizmet Yeterlilik Belgesine, bu işleri yapan kişilerin Mesleki Yeterlilik Belgesine sahip olması; 5 ton CO2 eşdeğeri veya daha fazla florlu sera gazı içeren sabit yangından korunma ekipmanının da operatörü tarafından EKOMVET’e kaydedilmesi gerekir.

Avrupa Birliği’nde ise ayrı ve daha sıkı bir F-gaz düzenlemesi uygulanmaktadır. AB ülkelerindeki projelerde, HFC içeren yeni yangından korunma sistemlerinin kurulabilirliği güncel AB mevzuatına göre ayrıca değerlendirilmelidir. Ayrıca HFC-227ea, FK-5-1-12 ile birlikte AB’de değerlendirme aşamasındaki evrensel PFAS kısıtlama önerisinin kapsamındadır; ayrıntıları FK-5-1-12 sayfamızda özetledik.

Bu sistem, GYS'nin projelendirip kurduğu gazlı yangın söndürme sistemleri arasında yer alır. Diğer söndürücü gazlarla karşılaştırmayı, uygulama alanlarını ve proje sürecini ana sayfamızda bulabilirsiniz.