Teknik Sözlük

Gazlı yangın söndürme mühendisliğinde kullanılan 40 teknik terimin açıklaması.

Projeniz için uzman ekibimizden destek alın.

Telefon+90 212 945 7465 WhatsApp+90 542 144 10 42 E-postainfo@gazliyanginsondurme.com

Alarm Ünitesi: Ön alarm ve deşarj aşamalarında mekânda bulunanları sesli ve ışıklı ikazlarla uyararak tahliyeyi tetikleyen bileşendir.
Algılama Ünitesi: Korunan hacimdeki anormal koşulları (duman, ısı, alev) izleyerek bir yangın olayının ilk sinyalini üreten dedektördür.
Basınç Şalteri (Manometre Switch): Tüp basıncındaki düşüşü izleyerek sızıntı veya deşarj durumunda kontrol paneline sinyal gönderen, uzaktan basınç izlemeyi mümkün kılan bileşendir.
Bekletme Süresi (Hold Time): Yeniden tutuşmayı önlemek amacıyla söndürücü atmosferin havalandırma yapılmadan önce korunan hacimde tutulması gereken asgari süredir. Bu sürenin sağlanabilmesi odanın sızdırmazlık kalitesine bağlıdır.
Boşaltma Vanası (Discharge Valve): Tüpün ana çıkış noktasında gaz akışını kontrol eden ve deşarj komutuyla açılan ana valftir.
CO2 (Karbondioksit): Hem soğutma hem de oksijen deplasmanı yoluyla söndürme yapan bir gazdır. Etkili söndürme konsantrasyonu insan hayatını tehdit eden bir oksijen seviyesine karşılık geldiğinden, kullanımı normal şartlarda insan bulunmayan veya erişimi kontrollü mekânlarla sınırlıdır.
Çek Vana: Çok tüplü bankalarda gazın yanlış yönde geri akışını önleyerek her tüpün deşarjının doğru hatta yönlenmesini sağlayan tek yönlü valftir.
Deşarj Süresi: Gazın silindirlerden korunan hacme aktarılıp tasarım konsantrasyonunun standartta tanımlanan büyük bölümüne ulaşması için geçen süredir. Boru çapı, nozul yerleşimi ve silindir basıncına bağlı olarak hidrolik hesapla belirlenir.
Door Fan Test: Kalibre edilmiş bir fanla odayı basınçlandırıp vakumlayarak toplam eşdeğer sızıntı alanını ölçen ve buradan beklenen retansiyon süresini hesaplayan bir oda entegrasyon testidir. Gerçek bir gaz deşarjı yapmaya gerek kalmadan odanın performansını doğrular.
EN 15004: Avrupa'da gazlı söndürme sistemleri için geçerli olan, CE işaretli ürünlerin teknik uyumluluğunun temelini oluşturan tasarım standardıdır.
FK-5-1-12 (Novec 1230): FM-200'e benzer şekilde ısı emilimi ve zincir reaksiyon kesintisiyle çalışan bir kimyasal temiz gazdır. Küresel ısınma potansiyeli (GWP) 1 olduğundan, temiz gazlar arasında çevresel etkisi en düşük olanıdır.
FM (Factory Mutual): Amerika kökenli, bileşenlerin bağımsız laboratuvar testleriyle performans kriterlerini karşıladığını belgeleyen, sigorta sektöründe de referans alınan bir onay ve sertifikasyon kuruluşudur.
FM-200: HFC-227ea kimyasal adıyla bilinen bir temiz gazdır (clean agent). Boşaldığında ortamdan ısı çeker ve alev bölgesindeki zincir reaksiyona kimyasal olarak müdahale ederek düşük tasarım konsantrasyonuyla etkili söndürme sağlar.
GWP (Küresel Isınma Potansiyeli): Bir gazın atmosferde ısı tutma etkisinin karbondioksite göre kaç kat olduğunu gösteren ölçüttür. İnert gazlar sıfıra yakın, FK-5-1-12 GWP=1, FM-200 ise belirgin şekilde daha yüksek bir değere sahiptir.
IG-55 (Argonite): Azot ve argonun karışımından oluşan bir inert söndürme gazıdır. IG-541 ile aynı oksijen dilüsyonu mekanizmasıyla çalışır ve sıfıra yakın küresel ısınma potansiyeline (GWP) sahiptir.
Inergen (IG-541): Azot, argon ve karbondioksitin belirli oranlarda karıştırılmasıyla elde edilen bir inert gaz karışımıdır. Söndürme etkisini kimyasal reaksiyon değil, ortamdaki oksijeni seyrelterek sağlar ve söndürme konsantrasyonunda dahi insan için kısa süreli teneffüs edilebilir bir marj bırakır.
Inert Gaz: Kimyasal olarak reaksiyona girmeyen, söndürme etkisini yalnızca ortamdaki oksijeni fiziksel yoldan seyrelterek gösteren gaz karışımlarıdır. IG-541 ve IG-55 bu kategorinin başlıca örnekleridir.
ISO 14520: Gazlı söndürme sistemleri için uluslararası düzeyde kabul gören, NFPA 2001 ile benzer kapsamda bir tasarım standardı serisidir.
Kontrol Paneli: Dedektörlerden ve manuel tetikleme butonlarından gelen sinyalleri değerlendiren, ön alarmı ve zaman gecikmesini yöneten, nihai deşarj komutunu aktüatörlere ileten sistemin merkezi birimidir.
LPCB: Loss Prevention Certification Board; İngiltere kökenli, gazlı söndürme sistemi bileşenlerini bağımsız olarak test edip belgeleyen, sigorta risk değerlendirmesinde referans alınan bir sertifikasyon kuruluşudur.
Manifold: Bir tüp bankasındaki birden fazla tüpün çıkışını tek bir ortak boru hattında toplayan bağlantı parçasıdır.
Manuel Tetikleme Butonu: Personelin gerektiğinde sistemi elle devreye alabilmesini sağlayan, genellikle yanında bir manuel iptal (abort) butonu da bulunan istasyondur.
Multi-Zone Sistem: Birden fazla bölgeye ortak bir tüp bankasından seçici vanalar aracılığıyla gaz gönderen sistem mimarisidir. Ortak banka, eşzamanlı çoklu bölge yangını tasarım senaryosu olmadığından en büyük tek bölgenin ihtiyacına göre boyutlandırılır.
NFPA 2001: Amerika Birleşik Devletleri kaynaklı, temiz gaz söndürme sistemleri için tasarım konsantrasyonu, emniyet faktörleri ve test prosedürlerini tanımlayan, dünya genelinde yaygın referans alınan bir tasarım standardıdır.
Nozul: Boru hattından gelen söndürücü gazın korunan hacme atmosferik olarak verildiği son bileşendir. Sayısı, çapı ve yerleşimi hidrolik hesapla belirlenir.
Oda Sızdırmazlığı: Korunan bir odanın, söndürücü gazı bekletme süresi boyunca tutabilme kapasitesidir. Kapı altı boşlukları, kablo/boru geçişleri ve asma tavan boşlukları gibi noktalardaki sızıntılar bu kapasiteyi azaltır.
Oksijen Dilüsyonu / Deplasmanı: Korunan hacme verilen gazın, ortamdaki oksijen oranını yanmanın sürdürülemeyeceği bir seviyeye düşürmesi ilkesidir. İnert gazlar ve CO2 bu mekanizmayla çalışır, ancak ulaştıkları oksijen seviyesi ve insan güvenliği marjı birbirinden farklıdır.
Pano İçi Söndürme: Genellikle yaklaşık 25 bar basınçla doldurulmuş bir polimer algılama tüpünün sıcak noktada yaklaşık 100–110°C'de patlayarak doğrudan boşalmayı tetiklediği, elektrik panoları ve kontrol kabinleri gibi lokalize hacimler için tasarlanmış söndürme yöntemidir.
Patlama Diski (Burst Disc): Aşırı basınç durumunda kontrollü şekilde yırtılarak sistemi ani basınç artışlarına karşı koruyan ve tesisat hasarını önleyen güvenlik elemanıdır.
Pilot Aktüatör: Bir tüp bankasında, tetiklenen ilk (pilot) tüpten gelen pnömatik basınçla banka içindeki diğer tüplerin valflerinin eş zamanlı açılmasını sağlayan mekanizmadır.
Seçici Vana (Selector Valve): Multi-Zone sistemlerde, ortak tüp bankasından gelen gazın hangi bölgeye yönlendirileceğini belirleyen, alarm veren bölgenin sinyaliyle açılan valftir.
Solenoid Aktüatör: Kontrol panelinden gelen elektrik sinyaliyle tetiklenerek tüp valfini doğrudan açan veya pilot aktüatör mekanizmasını devreye sokan elektromekanik tetikleyicidir.
Stand Alone Sistem: Her korunan bölgeye kendi ayrılmış tüp grubu, boru hattı ve kontrol paneliyle hizmet veren bağımsız sistem mimarisidir.
Tasarım Konsantrasyonu: Belirli bir yakıt sınıfını söndürmek için standartlarda tanımlanan söndürme konsantrasyonuna bir emniyet payı eklenerek hesaplanan hedef gaz yüzdesidir.
Temiz Gaz (Clean Agent): Deşarj sonrası iz veya kalıntı bırakmayan, elektriksel olarak iletken olmayan söndürme gazlarının genel adıdır. FM-200 ve FK-5-1-12 gibi kimyasal ajanlar bu kategoriye girer.
TPED/PED: Avrupa Birliği'nde basınçlı ekipmanların (PED) ve taşınabilir basınçlı ekipmanın, örneğin söndürme gazı tüplerinin (TPED), tasarım, üretim ve taşıma güvenliği kurallarını belirleyen direktiflerdir.
Tüp / Silindir: Söndürücü gazın basınç altında depolandığı basınçlı kaptır. Basınçlı ekipman mevzuatı (TPED/PED) kapsamında üretilir ve periyodik olarak hidrostatik teste tabi tutulur.
Tüp Bankası: Birden fazla tüpün bir araya getirilerek tek bir ortak hatta bağlandığı düzenlemedir. Multi-Zone sistemlerde ortak banka, seçici vanalarla birden fazla bölgeye hizmet verir.
UL: Underwriters Laboratories; bileşenlerin (valf, nozul, dedektör, kontrol paneli) ilgili standarda göre test edildiğini ve performans kriterlerini karşıladığını belgeleyen, Amerika kökenli bağımsız test ve sertifikasyon kuruluşudur.
VdS: Almanya kökenli, yangın güvenliği ürünlerinin bağımsız test ve sertifikasyonunu yapan, Avrupa'da yaygın kabul gören bir onay kuruluşudur.