CO2 (Karbondioksit) Gazlı Söndürme Sistemi

Nedir?

CO2 (karbondioksit) gazlı yangın söndürme sistemi, kapalı hacimlerdeki yangını ortamın oksijen oranını yanmayı sürdüremeyecek seviyeye indirerek söndüren bir toplam kaplama (total flooding) sistemidir. Sistem; yüksek basınçlı CO2 dolu silindirler, boru şebekesi, nozullar, kontrol paneli ve algılama üniteleriyle birlikte tasarlanır; tetiklendiğinde korunan hacme yüksek debili bir gaz salınımı gerçekleştirir. A, B ve C sınıfı yangınlarda (katı yanıcı maddeler, yanıcı sıvılar ve elektrikli ekipman kaynaklı) etkilidir; dielektrik özelliği sayesinde enerjili elektrik panolarında da güvenle kullanılabilir.

CO2, sektörde on yıllardır uygulanan bir söndürme ajanıdır ve ajan maliyeti görece düşüktür. Temiz gazlardan farklı olarak yalnızca kapalı hacimlerde değil, yerel uygulama (local application) yöntemiyle açık veya yarı açık ekipman üzerinde de kullanılabilir. Buna karşılık söndürme için gereken konsantrasyon yüksektir: EPA’nın raporuna göre toplam kaplama sistemlerinde asgari tasarım konsantrasyonu %34’tür ve bu seviye insan için ölümcüldür. Sistem bileşenleri, projede kullanılan ürüne göre TPED, PED, CE, UL veya LPCB gibi basınçlı ekipman ve ürün onaylarına tabidir.

Nasıl Çalışır?

Yangın algılandığında kontrol paneli, deşarj öncesi alarmı ve gecikme süresini işlettikten sonra ilgili bölgenin boşaltma valfini tetikler. Yüksek basınçlı sistemlerde CO2, silindirlerde oda sıcaklığında yaklaşık 55-60 bar basınç altında sıvılaştırılmış olarak durur; manifold ve boru şebekesi üzerinden nozullara yönlendirilir. Yüzey yangınlarında tasarım konsantrasyonuna yaklaşık 1 dakika içinde ulaşılması hedeflenir; derinde için için yanabilen malzemelerde daha yüksek konsantrasyon daha uzun süre korunur. Silindirler 250 bar test basıncına göre üretilir; çalışma sıcaklığı aralığı kullanılan sistemin onay dokümanlarından alınır.

Boşaltma tamamlandıktan sonra hacimde belirli bir süre düşük oksijenli atmosferin korunması gerekir; bu da sızıntı yollarının kontrol altında tutulduğu yeterli bir oda bütünlüğü ile mümkündür. Mekanik veya pnömatik tetiklemeli boşaltma valfleri, elektrik kesintisi durumunda dahi güvenilir bir tahliye sağlar; bu özellik CO2 sistemlerini elektrik altyapısının kritik olduğu tesislerde tercih edilir kılar.

Nerede Kullanılır?

CO2 sistemleri, insan bulunmayan veya yangın anında hızla boşaltılabilen endüstriyel hacimlerde tercih edilir: motor daireleri, jeneratör odaları, boya kabinleri, kablo galerileri, türbin muhafazaları ve enerji santrallerindeki yüksek riskli üniteler bu kapsamdadır. Gemi makine daireleri ve endüstriyel proses alanları da CO2’nin dielektrik özelliğinden ve yüksek söndürme kapasitesinden yararlanan tipik uygulamalardır.

Elektrik kesintisi riskinin yüksek olduğu, sürekli insan bulundurmayan enerji üretim ve endüstriyel tesislerde CO2, güvenilirliği kanıtlanmış ve maliyet-etkin bir çözüm olmayı sürdürmektedir.

Güvenlik

CO2’nin en kritik mühendislik kısıtı, söndürme konsantrasyonunda solunmasının insan sağlığı için tehlikeli olmasıdır. Bu nedenle CO2 sistemleri; sürekli insan bulunan ofis, hasta odası veya halka açık alan gibi meskun hacimlerde kullanılmaz, yalnızca boşaltılmış veya insansız çalışan hacimlerde uygulanır. Proje aşamasında evakuasyon prosedürleri, gecikmeli tahliye alarmları ve gerektiğinde kilitleme (lock-out) düzenekleri, sistemin ayrılmaz bir parçası olarak tasarlanır. EPA’nın incelediği CO2 kazalarının büyük bölümü yangın sırasında değil, sistemin üzerinde veya yakınında yapılan bakım çalışmalarında yanlışlıkla gerçekleşen deşarjlarda yaşanmıştır; bu nedenle bakım öncesi sistemin kilitlenmesi ve silindir odasının havalandırılması kritik önemdedir.

Bu doluluk kısıtı nedeniyle sürekli veya yoğun insan bulunan hacimlerde FM-200, IG-541 veya FK-5-1-12 gibi meskun alanlarda güvenli kullanıma uygun temiz ajanlar tercih edilmelidir; doğru ajan seçimi, hacmin kullanım profiline göre proje aşamasında birlikte değerlendirilir.

Bu sistem, GYS'nin projelendirip kurduğu gazlı yangın söndürme sistemleri arasında yer alır. Diğer söndürücü gazlarla karşılaştırmayı, uygulama alanlarını ve proje sürecini ana sayfamızda bulabilirsiniz.